Khi bạn không biết mình muốn gì (Hướng nghiệp)

"Tôi không biết mình muốn làm gì." Nhiều người va phải bức tường này mỗi khi nghĩ về công việc, một bước chuyển nghề, hay con đường của mình. Ai cũng có vẻ đang tiến bước với một mục tiêu, còn bạn cảm thấy mình là người duy nhất đứng yên. Bạn có thể đã từng cảm thấy nỗi lo đó.

Nhưng hãy an tâm: người có cảm nhận thật rõ về điều mình muốn hiếm hơn bạn nghĩ. Bài viết này trình bày từng bước cách quyết định nghề nghiệp ngay cả khi bạn chưa biết mình muốn gì. Thay vì hỏi bói toán về "thiên chức", KIZASHI JAPAN sắp xếp trình tự suy nghĩ, dùng tư tưởng phương Đông làm tham chiếu. Đến cuối bài, bạn sẽ chọn được bước tiếp theo với cái đầu bình tĩnh hơn.

Không biết mình muốn gì không phải là khiếm khuyết của bạn

Trước hết, một tiền đề: hiện không có "điều muốn" rõ ràng không phải là thiếu năng lực hay đam mê. Con người khám phá điều mình thích, giỏi và coi trọng một cách dần dần, qua trải nghiệm—người chắc chắn ngay từ đầu là ngoại lệ. Vậy mà khi áp lực "phải tìm ra điều mình muốn" quá lớn, nó có thể khiến bạn đứng hình.

Điều quan trọng là chuyển từ "tìm" sang "nuôi lớn". Điều bạn muốn không phải kho báu để đào lên; nó dần thành hình khi bạn di chuyển. Chỉ cần chấp nhận tiền đề này, nỗi lo đã nhẹ đi đáng kể.

Những cái bẫy thường gặp khi đi tìm điều mình muốn

Khi việc tìm kiếm bế tắc, người ta thường đòi hỏi một "thiên chức hoàn hảo": thứ bạn dốc được đam mê thật sự, lại có tài, kiếm sống được, và có ích cho xã hội—tất cả trong một. Đi tìm đáp án gộp đủ đó khiến mọi lựa chọn thực tế trông đều thiếu sót.

Cái bẫy còn lại là chỉ nghĩ trong đầu. Điều bạn muốn sẽ không rõ nét từ việc lướt thông tin. Đường nét của nó chỉ hiện ra khi bạn thực sự chạm vào, thử, và cảm thấy "mình thích hơn tưởng" hoặc "không phải cái này". Thử nhỏ hơn là nghĩ nhiều.

Bắt đầu từ "điều muốn coi trọng", không phải "điều muốn làm"

Khi không nghĩ ra gì, hãy đổi câu hỏi. Thay vì "tôi muốn làm gì", hãy bắt đầu từ "tôi muốn coi trọng điều gì" (giá trị). Hãy trả lời khi chúng hiện lên:

• Khi nào bạn quên cả thời gian vì mải mê điều gì đó?
• Ngược lại, lúc nào bạn thấy khổ sở nhất?
• Tiền bạc, phát triển, quan hệ, tự do—xếp theo mức quan trọng.

Giá trị dễ tìm hơn "điều muốn" và là nền tảng ít lung lay hơn. "Cảm giác có ích là quan trọng", "làm việc theo nhịp của mình là quan trọng"—khi điều đó rõ, nó thành thước đo để thu hẹp lựa chọn ngay cả khi "điều muốn" cụ thể còn mơ hồ. Trong tư tưởng phương Đông, "hiểu chính mình" bắt đầu từ chính sự tự thấu hiểu này.

Thử nhỏ, và tìm ra trong khi di chuyển

Khi đã có nền tảng giá trị, phần còn lại là thử nhỏ. Bạn không cần đặt cược tất cả vào một cú đổi việc hay ra làm riêng đột ngột. Thử như công việc phụ, trò chuyện với người trong ngành, trải nghiệm một ngày—thử trong phạm vi có thể phục hồi, và quan sát bạn cảm thấy thế nào.

Sự tích lũy "thử và cảm nhận" này nuôi lớn điều bạn muốn chắc chắn hơn việc nghĩ. Không hợp thì dừng. Một thử nghiệm nhỏ không phải thất bại—đó là hành động thêm thông tin. Điều chỉnh hướng đi khi di chuyển là cách thực tế để tiến qua sự mơ hồ.

Góc nhìn phương Đông: "biết đủ" và "chờ thời"

Khi lo âu dâng cao, hai trí tuệ phương Đông sẽ nâng đỡ bạn. Một là "biết đủ" của Lão Tử: thay vì đếm những gì mình thiếu so với người khác, hãy nhìn vào những gì mình đang có và làm được. Hai là "chờ thời" của Kinh Dịch: có lúc nên hành động, có lúc nên tích lũy sức và chờ.

Có lẽ việc chưa thấy điều mình muốn chỉ nghĩa là đây là mùa gieo và nuôi lớn. Thay vì ép mình vào một đáp án, hãy vun trồng giá trị, thử nhỏ, và chờ. Đó cũng là một quyết định thực thụ—và là sự tiến bước thực sự.

Ba bước bắt đầu ngay ngày mai

• 1. Diễn đạt giá trị thành lời: viết ra những lúc bạn mải mê và những lúc khó khăn.
• 2. Thử nhỏ: thử một điều bạn quan tâm, trong phạm vi có thể phục hồi.
• 3. Ghi lại cảm nhận: ghi phản ứng của bạn và dùng cho bước tiếp theo.

Chúng không trao đáp án từ bên ngoài như bói toán; chúng là các bước để tự nuôi lớn "điều mình muốn". Sự mơ hồ là bằng chứng bạn đang tìm một hướng đi. Đừng vội—hãy đi từng bước một.

Câu hỏi thường gặp

Tôi thực sự chẳng có điều gì muốn làm. Nên làm sao?

Trước khi tìm "điều muốn làm", hãy bắt đầu từ "điều muốn coi trọng" (giá trị). Viết ra những lúc mải mê và khó khăn sẽ hé lộ giá trị; rồi thử nhỏ sẽ nuôi lớn điều bạn muốn theo thời gian.

Nhận việc hay đổi việc khi chưa biết mình muốn gì có ổn không?

Ổn. Nhiều người tìm ra trong khi làm việc. Thay vì đòi thiên chức hoàn hảo ngay từ đầu, hãy chọn môi trường hợp giá trị và thử nhỏ trong đó.

Tôi cứ so sánh với người khác và thấy lo lắng.

Người có "điều muốn" rõ ràng là thiểu số. "Biết đủ" hướng bạn về điều làm được bây giờ; "chờ thời" xem đây là mùa nuôi lớn. Hãy lấy giá trị của mình làm thước đo, không phải sự so sánh.

Liên quan: Nên đổi việc hay ở lại / Cách thoát khỏi tê liệt khi ra quyết định / Tất cả bài viết